Balıkesir’de hayallerin fiyatı: Asgari ücretlisin, yerini bil!

“Sen asgari ücretlisin, yerini bil.”

Belki kimse gelip bunu yüzünüze karşı söylemiyor.

Ama hayat öyle bir söylüyor ki…

Hem de her gün.

Kira söylerken söylüyor.

Markette etiketlere bakarken söylüyor.

Çocuğun okul masrafını hesaplarken söylüyor.

Bir otomobil ilanını açıp fiyatını görünce söylüyor.

Bir evin satış fiyatına bakarken söylüyor.

Hatta bazen çocuğunuzun istediği küçücük bir şeyi almak için bile cüzdanınızı açtığınızda kulağınıza aynı cümle fısıldanıyor:

“Senin haddini bilmen lazım.”

İşte benim itirazım tam da buna.

İnsan neden kendi hayatında haddini bilmek zorunda?

Neden çalışanın hayali maaşına göre belirleniyor?

Neden bir insanın “Ben de bir gün ev sahibi olmak istiyorum” demesi artık büyük bir hayal gibi görülüyor?

Neden “Bir arabam olsun” demek lüks sayılıyor?

Üstelik sıfır araba istemiyor insanlar.

Gösteriş istemiyor.

Son model istemiyor.

Birçoğu sadece işe gidip gelebileceği, çocuğunu doktora götürebileceği, yağmurda otobüs beklemeyeceği, gerektiğinde ailesini alıp bir yerlere gidebileceği bir otomobil istiyor.

Ama ikinci el piyasasına bakıyorsun…

Hayal değil, adeta kabus.

Balıkesir’de telefonun ekranından ikinci el araç ilanlarına bakarken insanın bir süre sonra matematikle arası bozuluyor.

“Bu kadar para nereden bulunacak?” diye düşünüyorsun.

Bir arabanın fiyatını görüyorsun, ardından kendi maaşını düşünüyorsun.

Sonra kira.

Sonra faturalar.

Sonra mutfak.

Sonra çocuk.

Sonra ulaşım.

Sonra borçlar.

Sonra kredi kartı.

Sonra bir bakıyorsun, arabanın fiyatına değil, hayatının ne kadar pahalı hale geldiğine bakıyorsun.

Balıkesir’de Milli Kuvvetler Caddesi’nde yürürken mağazaların vitrinleri ışıl ışıl.

Çarşı kalabalık.

İnsanlar geziyor.

Kafeler dolu.

Ama o kalabalığın tamamını ekonomik olarak rahat sanmayın.

Kiminin elinde alışveriş poşeti var, içinde iki parça ürün.

Kiminin elinde telefon var, banka uygulamasına bakıyor.

Kimi vitrindeki ürüne bakıp yürümeye devam ediyor.

Kimi çocuğunun yanında gülümseyip eve gidince hesabını yapıyor.

Çünkü artık alışveriş yapmak bile ayrı bir psikolojik sınav.

Bir ürünü beğeniyorsun.

Etiketine bakıyorsun.

Sonra yerine bırakıyorsun.

İşte yoksulluk bazen tam olarak budur.

Bir şeyi alamamak değil sadece; onu istemeye bile çekinmeye başlamaktır.

Pazara gidiyorsun.

Eskiden “Ne alalım?” diye düşünürdük.

Şimdi “Neyi almasak?” diye düşünüyoruz.

Domatesi alırken hesap.

Peyniri alırken hesap.

Eti zaten ayrı hesap.

Çocuğun istediği abur cubur bile sepete girerken insan bir an duruyor.

“Bunu da mı alacağız?”

Çünkü o küçücük ürünün bile ay sonunda başka bir şeye denk geldiğini biliyoruz.

Balıkesir’in semt pazarlarında dolaşırken insanların elindeki poşetlere bakın.

Eskisi kadar dolu mu?

Değil.

Çünkü insanlar artık ihtiyacı kadar değil, parası kadar alışveriş yapıyor.

Bu ikisi arasında korkunç bir fark var.

İhtiyacın başka.

Paranın izin verdiği başka.

Ve biz bu farkı her geçen gün daha fazla büyütüyoruz.

⸻

Sonra ev meselesi…

İnsan kendi şehrinde kiracı olarak yaşarken bile kendini misafir gibi hissetmeye başladı.

Ev bakıyorsun.

Kira yüksek.

Depozito var.

Taşınma masrafı var.

Eşya var.

Fatura var.

Bir evin kapısından içeri girmek için daha oturmadan borçlanıyorsun.

Sonra biri çıkıp:

“Ev almak istiyorsan kredi çek.”

diyor.

Tamam.

Çekelim.

Ama hangi parayla ödeyeceğiz?

İnsan zaten ayın sonunu getiremiyorsa, yıllarca sürecek borcun altına nasıl girecek?

Sonra araba…

“İkinci el al.”

Tamam.

İkinci el.

Ama ikinci elin de fiyatı artık insanın maaşını küçümsüyor.

Eskiden ikinci el, sıfır alamayanın alternatifi olarak görülürdü.

Şimdi ikinci el bile başlı başına bir hedef.

İnsan arabaya bakıyor.

Model yılına bakıyor.

Kilometresine bakıyor.

Fiyatına bakıyor.

Sonra kendi maaşına bakıyor.

Ve telefonun ekranını kapatıyor.

Çünkü bazen insanın hayali, kredi hesaplama ekranında ölüyor.

⸻

Bana göre asıl acı olan ne biliyor musunuz?

İnsanların artık hayal kurarken bile hesap makinesi kullanması.

“Şunu alabilir miyim?”

“Buna gücüm yeter mi?”

“Kaç ay taksit?”

“Ne kadar kredi çıkar?”

“Faizi ne olur?”

“Bu ay bunu alırsam gelecek ay ne yaparım?”

Hayatın tamamı bir hesap tablosuna dönüştü.

Çocuk büyütüyorsun, hesap.

Ev geçindiriyorsun, hesap.

Araba almak istiyorsun, hesap.

Tatile gitmek istiyorsun, hesap.

Bir restoranda yemek yemek istiyorsun, hesap.

Bir arkadaşınla kahve içiyorsun, hesap.

İnsan bazen sadece oturup nefes almak istiyor.

Onun bile maliyetini düşünüyor.

⸻

Balıkesir’de gençlere bakıyorum.

Birçoğunun kafasında aynı soru:

“Ben ne zaman kendi hayatımı kuracağım?”

İş bulsa maaş yetmiyor.

Maaş yetse kira yetmiyor.

Kira yetse başka bir masraf çıkıyor.

Evlenmek desen başlı başına ekonomik proje.

Ev kurmak ayrı masraf.

Mobilya ayrı.

Beyaz eşya ayrı.

Düğün ayrı.

Sonra hayat başlıyor.

Ve daha ilk günden borçla başlıyor.

Sonra gençlere “Neden evlenmiyorsunuz?” diye soruyoruz.

Neden olacak?

Çünkü insanlar aptal değil.

Bir hayat kurmanın ne kadar pahalı olduğunu görüyorlar.

⸻

Bir de çocuklar var.

En çok onlar canımı acıtıyor.

Çünkü yetişkin, yokluğu bir şekilde anlamlandırabiliyor.

Çocuk anlamıyor.

O yeni ayakkabıyı neden alamadığını bilmiyor.

Arkadaşının sahip olduğu şeyi neden kendisinin alamadığını bilmiyor.

“Paramız yok” cümlesini kaç kere duyarsa duysun, çocuk için o cümle hâlâ ağır.

Bir anne-baba için ise daha ağır.

Çünkü insan kendisinden kısmaya alışıyor.

Ama çocuğundan kısmak başka.

Balıkesir’de okul sezonu geldiğinde bunu daha net görüyoruz.

Çanta.

Ayakkabı.

Kıyafet.

Kırtasiye.

Servis.

Beslenme.

Hepsi ayrı ayrı masraf.

Çocuk heyecanla okulu bekliyor.

Anne-baba ise hesap makinesini.

Bir tarafın hayali okulun ilk günü.

Diğer tarafın korkusu ay sonu.

Bu nasıl bir çelişki?

⸻

Ve sonra bize “Tasarruf edin” deniyor.

Elbette tasarruf edelim.

Ama insanın zaten kıstığı yer kalmadıysa neyi kısacak?

Kahveyi mi?

Zaten içmiyor.

Taksiyi mi?

Zaten kullanmıyor.

Tatil mi?

Zaten gidemiyor.

Restoran mı?

Zaten özel günlere kaldı.

Yeni kıyafet mi?

Zaten eskisini giyiyor.

Peki daha neyi kısmamız bekleniyor?

İnsanın nefesinden mi?

Hayalinden mi?

Çocuğunun geleceğinden mi?

⸻

Bence artık bu ülkenin en büyük ekonomik göstergelerinden biri sadece enflasyon rakamları değil.

İnsanların hayal listesinin kısalmasıdır.

Bir zamanlar insanlar ev, araba, tatil, eğitim, gelecek planı yapardı.

Şimdi birçok insanın hayali:

“Bu ay borçsuz çıkayım.”

Bundan daha ağır bir ekonomik tablo olabilir mi?

Bir insanın en büyük hedefi ay sonunu getirmek olmuşsa, orada sadece para konuşulmaz.

Orada umut konuşulur.

Orada yaşam kalitesi konuşulur.

Orada insanın kendisini ne kadar değerli hissettiği konuşulur.

⸻

Ve ben artık şu cümleden gerçekten bıktım:

“Sen asgari ücretlisin, yerini bil.”

Hayır.

Asgari ücretli insan yerini bilmeli değil.

Hakkını bilmeli.

Emeğinin karşılığını bilmeli.

Çalışmanın yalnızca faturaları kapatmak olmadığını bilmeli.

Bir insan çalışıyorsa, biraz da yaşayabilmeli.

Çocuğuna bir şey alırken korkmamalı.

Araba almak istediğinde “Benim neyime?” dememeli.

Ev hayali kurduğunda kendisini saf hissetmemeli.

Tatile çıkınca suç işlemiş gibi düşünmemeli.

Bir restoranda yemek yerken ertesi gün aç kalacakmış gibi hesap yapmamalı.

Çünkü bunlar lüks değil.

Bunlar insanca yaşamın parçaları.

Balıkesir’in sıcağında sabah işe yetişmeye çalışan işçiden, Altıeylül’de çocuğunun okul masrafını hesaplayan anneye; Karesi’de kira arayan gençten, Bandırma’da ay sonunu getirmeye çalışan aileye kadar herkes aynı sorunun farklı yüzünü yaşıyor:

Kazandığımız para hayatımızı kurmaya mı yetiyor, yoksa sadece hayatımızı sürdürmeye mi?

İşte asıl sorulması gereken bu.

Çünkü insan yalnızca faturalarını ödemek için doğmadı.

Çalışmak, sadece hayatta kalmanın bedeli olmamalı.

Ve bir ülkede çalışan insanlar sürekli borçlanarak ev, araba, eşya ve gelecek satın almak zorunda kalıyorsa, sonra da “Neden borçlusunuz?” diye soruluyorsa…

Bu sorunun cevabını vatandaştan önce düzenin kendisi vermeli.

Çünkü artık mesele araba alamamak değil.

Mesele, çalışanın emeğiyle kendi hayatına sahip çıkamaması.

Mesele, hayallerin maaştan önce bitmesi.

Mesele, Balıkesir’in sokaklarında insanların vitrinlere bakıp içinden sessizce “Keşke” demesi.

Ve belki de en acısı…

Bu “Keşke”lerin artık hayatımızın normal bir parçası haline gelmesi.

Ben buna normal demiyorum.

Bir insanın hayal kurmaya hakkı vardır.

Bir annenin çocuğuna daha iyi bir gelecek istemeye hakkı vardır.

Bir gencin ev kurmaya hakkı vardır.

Bir çalışanın arabasının olmasını istemeye hakkı vardır.

Bir ailenin yılda birkaç gün kafasını dinlemeye hakkı vardır.

Ve bütün bunlar için insanın ömrünü borca teslim etmek zorunda kalmadığı bir hayat istemek ayıp değildir.

Asgari ücretliysen yerini bil denilen yerde, ben başka bir cümle duymak istiyorum:

“Çalışıyorsan, emeğinin karşılığıyla insanca yaşayabilmelisin.”

Çünkü mesele insanların hayallerini küçültmek değil.

Mesele, o hayalleri yeniden ulaşılabilir hale getirmek.

Yoksa bu gidişle çocuklar büyüyüp “Ben ne olmak istiyorum?” diye değil,

“Ben bu hayata nasıl yetişeceğim?” diye soracak.

İşte asıl korkmamız gereken yer tam olarak burası.