Türk Savunma Sanayii: Son 5 Yılda Ne Yapıldı?

Türk savunma ve havacılık sanayii son 12 ayda 11 milyar doları aşan ihracat yaptı. Beş yıl önce bu rakam 3,2 milyardı. Uçaktan gemiye, insansız uçaktan füzeye, beş yılda gerçekte ne değişti?

Beş yılda ne değişti?

Türk savunma sanayiini anlatmak uzun yıllar bir ürün listesi okumak gibiydi. Şu platform yapıldı, bu füze denendi, şu ihale imzalandı. Son beş yılda değişen şey liste değil, listenin arkasındaki yapı oldu.

Türkiye yirmi yılda alıcıdan üreticiye geçti. Asıl kırılma ise son beş yılda yaşandı: üretici konumundan sistem ihracatçısı konumuna geçiş. Aradaki fark önemli. Bir insansız hava aracı satmak bir ürün satışıdır. Bir firkateyn sınıfını ya da beşinci nesil bir savaş uçağını satmak ise ortaklık, teknoloji transferi ve otuz yıllık bakım bağı kurmaktır. Alıcı ülke artık müşteri değil, ortak olur.

Rakamlarla başlamak gerekiyor, çünkü bu alanda çokça konuşulan ama az sayıyla desteklenen bir tartışma yürüyor.

Rakamlar ne diyor

Eğri kendi başına çok şey anlatıyor. 2021’de 3,2 milyar dolar olan savunma ve havacılık ihracatı, 2025’i 10 milyar 54 milyon dolarla kapattı. Savunma Sanayii Başkanı Haluk Görgün’ün verdiği bu rakamın 9 milyar 870 milyon doları mal, 184 milyon doları hizmet ihracatından oluşuyor. 2026’da ivme sürüyor: Başkanlığın temmuz ayındaki açıklamasına göre son 12 aylık ihracat 11 milyar doları aştı.

Ancak sektörü okumak için asıl bakılması gereken veri bu değil. İhracat, geçmişte imzalanmış sözleşmelerin bugün teslim edilen kısmıdır; geleceği yeni satış sözleşmeleri gösterir. Orada tablo daha da çarpıcı: 2024’te 10 milyar dolar olan yeni satış sözleşmeleri, 2025’te 17,8 milyar dolara çıktı. Yaklaşık yüzde 78 artış. Başka bir deyişle önümüzdeki yılların ihracatı şimdiden bağlanmış durumda.

Belki de algı açısından en önemli veri ise pazar dağılımı. Savunma Sanayii Başkanlığı’nın verilerine göre ihracatın yaklaşık yüzde 56’sı NATO ülkelerine gidiyor. Türk savunma sanayiinin yalnızca gelişmekte olan ülkelere satış yaptığı yaygın kanıyı doğrudan çürüten veri bu.

Karşılaştırma için bir çıpa: Türkiye 2002’de 248 milyon dolar savunma ihracatı yapmıştı. 2019’da 2,28 milyar dolardı. Yani sıçramanın büyük bölümü gerçekten son beş yılda yaşandı.

Peki ne yapıldı?

Rakamın arkasında somut işler var. En görünür olanları, sade bir dille:

Havada: Beş yılın en iddialı projesi KAAN, Türkiye’nin beşinci nesil savaş uçağı. İlk prototip uçtu, ikincisi uçuşa hazırlanıyor. Asıl çarpıcı gelişme ihracat tarafında: Endonezya, uçağın ilk yurt dışı kullanıcısı olmak için yaklaşık 15 milyar dolarlık bir çerçeve anlaşma imzaladı. Hava Kuvvetleri’nin kısa vadeli ihtiyacı için alınan 20 Eurofighter’ın üretimine de Temmuz ayında başlandı. Hava savunmasında ise Çelik Kubbe adı verilen katmanlı sistem orduya teslim edilmeye başlandı.

Denizde: Mavi Vatan tarafında asıl hikaye TCG Anadolu. Gemi, insansız hava araçlarıyla çalışmak üzere tasarlanan dünyadaki ilk örnek sayılıyor ve 2024’te Bayraktar TB3 bu gemiden kalkıp indi. Gemilerdeki yerli parça oranı yirmi yılda yüzde 20’den yüzde 80’e çıktı, şu anda yaklaşık 50 askeri deniz platformu inşa halinde. Silah tarafında ise milli ağır sınıf torpido AKYA bu yıl seri üretime geçti; testlerde hedef gemiyi tam isabetle vurup ikiye böldü. İhracat listesi de şaşırtıcı: Portekiz’e lojistik gemi, Romanya’ya korvet, Ukrayna ve Malezya’ya MİLGEM.

İnsansız sistemlerde: Bayraktar TB2’nin açtığı yoldan sonra sıra insansız savaş uçağına geldi. Kızılelma seri üretime girdi, ilk teslimatlar bu yıl içinde yapılıyor. Baykar ayrıca bu yıl K2, Sivrisinek ve Mızrak adlı üç yeni platformu tanıttı.

Füzelerde: Yerli balistik füze Tayfun’un yeni versiyonu bu yıl Türk Silahlı Kuvvetleri envanterine girdi. SOM seyir füzesi ve gemisavar Atmaca seri üretimde. Küçük bir uyarı: bu füzelerin menzilleri konusunda basında dolaşan rakamların çoğu resmi değil, açık kaynak tahmini.

Bu işi kim yapıyor?

Platformların arkasında birkaç büyük şirket ve çok geniş bir tedarikçi ağı var.

ASELSAN elektronik tarafın omurgası. Radarlar, elektronik harp sistemleri, haberleşme ve Çelik Kubbe’nin sensör katmanı büyük ölçüde onun işi. Defense News’in 2026 Top 100 listesinde 4,46 milyar dolarlık geliriyle 43’üncülükten 40’ıncılığa yükseldi.

TUSAŞ uçak ve helikopter tarafını taşıyor: KAAN, Gökbey, ATAK ve Anka ailesi. 3,65 milyar dolar geliriyle aynı listede 48’inci sırada.

Roketsan füze ve roket tarafının adresi. Tayfun, Atmaca ve SOM ailesi ile su altı sistemleri onun ürünü. 2,37 milyar dolarlık geliriyle 71’incilikten 64’üncülüğe çıktı.

Baykar ise sektörün dünyada en bilinen ismi; insansız hava araçlarıyla ihracatın lokomotifi oldu.

Listede Türkiye’den toplam beş şirket var ve bu beşi birlikte 14,9 milyar dolarlık savunma geliri üretiyor. En dikkat çekeni ARCA Savunma: geliri 653 milyon dolardan 3 milyar dolara, yani yaklaşık 4,6 katına çıkarak listeye doğrudan 53’üncü sıradan girdi. MKE ise 1,42 milyar dolarla 81’inci sırada yer aldı.

Ancak hikaye bu birkaç isimden ibaret değil. Savunma Sanayii Başkan Yardımcısı Hakan Karataş’ın kasım ayındaki açıklamasına göre doğrudan savunma alanında 4 binin üzerinde firma faaliyet gösteriyor; alt yükleniciler ve sivil alandaki şirketler dahil edildiğinde bu sayı 16 bine çıkıyor. Asıl derinliği bu ağ sağlıyor. 2006’da kurulan, Bilkent Holding’e bağlı Meteksan Savunma bunun iyi bir örneği. Radar, lazer ve elektro-optik, haberleşme, su altı akustiği ve simülatör alanlarında uzmanlaşmış durumda; gemilerin sonarından anti-dron sistemlerine, silahlı insansız deniz aracı ULAQ’a kadar uzanan bir ürün yelpazesi var. Bir savaş uçağının ya da firkateynin içindeki yüzlerce alt sistem, işte bu ağın ürünü. Aynı açıklamaya göre sektörde yerlilik oranı yüzde 83’e, yıllık ciro 25 milyar dolara, istihdam ise 135 bin kişiye ulaşmış durumda.

Sıradaki eşikler

Tablonun geldiği yeri anlattık. Peki bundan sonrası için sektörün önünde ne var?

Birincisi motor. KAAN ilk partide Amerikan motoruyla uçacak, yerli motorun hedefi ise 2032. Kendi savaş uçağı motorunu üretebilen ülke sayısı dünyada bir elin parmaklarını geçmiyor; bu yüzden en zorlu başlık burası ve zaman isteyen bir iş.

İkincisi takvim. KAAN’ın ikinci prototipinin ilk uçuşu için öngörülen tarih birkaç kez güncellendi, seri teslimat takvimi de bir yıl ileri alındı. Bu ölçekteki projelerde olağan bir durum; dünyada birçok program, bu arada F-35 de benzer süreçlerden geçti.

Üçüncüsü ölçek. 17,8 milyar dolarlık sözleşme hacmi sektörün ulaştığı seviyeyi gösteriyor. Sıradaki sınav, bu hacmi zamanında teslim edecek üretim kapasitesini ve nitelikli iş gücünü büyütmek.

Asıl değişim

Rakamlar ve platformlar bir yana, beş yılın asıl sonucu şu: Türkiye’nin savunma sanayii artık bir prestij projesi değil, ekonominin ve dış politikanın aracı. Türkiye’nin toplam ihracatındaki payı 2022’deki yüzde 1,7’den yüzde 3,7’ye çıkmış, müşterilerinin yarıdan fazlası NATO ülkeleri olan bir sektörden söz ediyoruz.

Önümüzdeki beş yılın sınavı da belli: imzalanan sözleşmeleri zamanında teslim etmek ve motor programını tamamlamak.