Son dönemde Balıkesir'de anaokullarında moda olan "Yapay Zeka Destekli Fotoğraf ve Video Üretme akımı, eğitim kurumlarını ve öğretmenleri ciddi bir yasal riskin kucağına, çocukları ise tehlikeye itiyor. Haber merkezimize ulaşan şikayetlerin sayısı artarken, hukukçular uyarıyor: "Çocuğun fotoğrafını veliden habersiz şekilde yapay zeka ile işleyen, fotoğraf ve video üreten kurumlar ve öğretmenler ağır yaptırımlarla karşılaşabilir."
Okul öncesi eğitim kurumlarında öğrencilerin fotoğraflarının yapay zeka uygulamalarıyla işlenerek "astronot, doktor, pilot" gibi konseptlere dönüştürülmesi veliler tarafından sempatiyle karşılansa da, madalyonun diğer yüzünde eğitimciler için büyük bir hukuki tuzak yatıyor.
Teknolojiye ayak uyduruyor gibi görünsede okul yönetimlerinin ve öğretmenlerin, aslında farkında olmadan özellikle Çocuklar açısından, Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nu ihlal edebileceği belirtiliyor.
Haber Merkezimize Şikayet Geliyor: "Çocuğumun Yüzünü İznim Olmadan Yapay Zeka'ya Yüklediler!"
Bize ulaşan bilgilere göre bazı veliler; çocuklarının biyometrik verilerinin, özellikle yüzlerinin, güvenliği belirsiz ve sunucuları yurt dışında olan, Yapay Zeka yazılım ve uygulamalarına yüklenerek, gerçekte olmayan fotoğraf ve video üretilmesinden dolayı endişe duyuyor ve yasal haklarını aramayı düşünüyorlar.
RİSKLER ÇOK FAZLA!
1. Biyometrik Veri Hırsızlığı: "Yüzünüzü Değiştiremezsiniz"
En büyük teknik risk budur. Bir kredi kartı çalınırsa iptal edip yenisini alırsınız. Şifreniz çalınırsa değiştirirsiniz. Ancak çocuğun yüzü (biyometrik verisi) çalınırsa, bunu değiştiremezsiniz.
Risk: O fotoğrafları işleyen web sitesi, cep telefonu uygulaması merdiven altı yapay zeka şirketleri hacklendiğinde veya şirket bu verileri sattığında, çocuğun yüz haritası "Dark Web"e düşebilir.
Sonuç: Gelecekte yüz tanıma sistemlerinde, dijital bankacılıkta veya pasaport kontrollerinde kimlik hırsızlığına açık hale gelirler. Henüz 5 yaşındaki bir çocuğun dijital kimliği, daha reşit olmadan ele geçirilmiş olur ve hayatının ilerki dönemlerin ciddi sorunlar oluşturabilir.
2. Deepfake ve Dijital İstismar
Yapay zeka modelleri, tek bir net fotoğraftan o kişinin konuşan, hareket eden videolarını üretebiliyor.
Risk: Kötü niyetli kişiler örneğin; pedofiller veya siber zorbalar, çocuğun yüzünü alıp uygunsuz videolara veya suç içerikli görüntülere monte edebilir.
Sonuç: Çocuğun hiç bulunmadığı ortamlarda, hiç yapmadığı şeyleri yapıyormuş gibi gösterildiği videolar internette dolaşıma girebilir. Bu durum çocuğun ileriki yaşantısında büyük travmalara ve itibar suikastlarına yol açabilir.
3. "Dijital İkiz" ve Veri Fişlemesi
Ücretsiz olduğu iddia edilen bu uygulamaların asıl ürünü veridir.
Risk: Çocuğun etnik kökeni, duygu durumu, sağlık verileri hatta yüzden hastalık tespiti yapan algoritmalar var. Bu veriler analiz edilerek bir "dijital profil" oluşturulur.
Sonuç: Çocuğun verileri reklam şirketlerine, sigorta şirketlerine veya veri tüccarlarına satılır. Çocuk daha hayata atılmadan, dijital dünyada ticari bir "meta/ürün/bilgi" haline getirilir.
4. Konum ve Fiziksel Güvenlik Riski
Dijital fotoğraflar sadece görselden ibaret değildir; içinde EXIF verisi yani çekildiği saat, GPS konumu, cihaz bilgisi barındırır.
Risk: Güvenli olmayan uygulamalar bu verileri temizlemez. Kötü niyetli bir 3. taraf kişi ya da şirket, o fotoğrafın hangi okulda, saat kaçta çekildiğini tespit edebilir.
Sonuç: Bu durum, kötü niyetli kişilerin çocuğun fiziksel konumuna erişmesine ve takip edilmesine kapı aralayabilir.
5. Psikolojik Etki: Benlik Algısının Bozulması
Bu işin bir de pedagojik boyutu var.
Risk: Sürekli olarak yapay zeka ile "güzelleştirilen", "pürüzsüzleştirilen" veya "kahramanlaştırılan" hallerini gören çocuklarda gerçeklik algısı bozulabilir.
Sonuç: Çocuk, aynadaki gerçek görüntüsünü beğenmemeye, yetersizlik hissine ve erken yaşta beden algısı bozukluklarına sürüklenebilir. "Ben sadece astronot filtresiyle değerliyim" algısı bilinçaltına yerleşebilir.
"Genel İzin Belgesi Sizi Kurtarmaz"
Okulların sene başında velilere imzalattığı "Çocuğumun fotoğraflarının okul faaliyetlerinde kullanılmasına izin veriyorum" şeklindeki genel muvafakatnameler, yapay zeka uygulamalarını kapsamıyor.
Hukukçular, bir fotoğrafın okul panosuna asılması ile üçüncü taraf bir yapay zeka şirketine yüklenmesinin tamamen farklı hukuki süreçler olduğunu vurguluyor. Yapay zeka kullanımı için veliden "açık ve spesifik rıza" alınmadığı takdirde, okul yönetimi ve işlemi yapan öğretmen hakkında "kişisel verileri hukuka aykırı olarak verme veya ele geçirme" suçlamasıyla dava açılabilir.
Öğretmenler Şahsi Telefonlarını Kullanırken Dikkat!
Risk sadece kurum tüzel kişiliği için değil, bizzat öğretmenler için de geçerli. Bir öğretmenin, öğrencilerin yüz fotoğrafını kendi şahsi cep telefonundaki uygulamaya yüklemesi, öğretmeni "Veri İşleyen" sıfatıyla doğrudan sorumlu hale getirebilir.
Olası bir veri sızıntısında veya artan veli şikayetlerinde, "Ben sadece güzel bir anı kalsın istemiştim" savunması, öğretmeni yasal yaptırımlardan ve tazminat yükümlülüğünden kurtarmayabilir.
Kurumlar İçin "Yurt Dışı Veri Aktarımı" Tehlikesi
Kullanılan yapay zeka uygulamalarının sunucularının %99'u yurt dışında bulunuyor. KVKK'ya göre kişisel verilerin yurt dışına aktarılması çok sıkı kurallara tabidir. Bir anaokulunun, öğrencilerin yüz verilerini kaynağı belirsiz bir sunucuya göndermesi, Kurul tarafından ağır idari para cezalarıyla sonuçlanabilecek bir ihlal olarak değerlendiriliyor.
Okul Yönetimlerine Çağrı: Bu Soruları Sorun
Artan şikayetler üzerine eğitim kurumları, itibar kaybı ve maddi tazminatlarla karşılaşmamak için şu tedbirleri acilen almalıdır:
Açık Rıza: Velilerden, fotoğrafların "spesifik olarak yapay zeka araçlarında işlenmesi" için ayrı bir yazılı izin aldınız mı?
Uygulama Güvenliği: Kullandığınız AI uygulamasının gizlilik politikasını okudunuz mu? Veriler model eğitimi için saklanıyor mu?
Veli Bilgilendirmesi: Şikayetlerin önüne geçmek için velilere hangi uygulamanın kullanıldığı şeffafça açıklandı mı?
Eğitimcilerin iyi niyetle yaptığı bu etkinlikler, çocukların dijital geleceğini karartmamalı ve kurumları altından kalkamayacakları hukuki yüklerin altına sokmamalıdır.
