Balıkesir’de mutfak alışverişi yapanların son dönemde yaşadığı en büyük çelişkilerden biri dikkat çekiyor. Markete ya da mahalle bakkalına yalnızca ihtiyaç duyulan birkaç ürünü almak için giren vatandaş, kasaya geldiğinde karşısında beklediğinden çok daha yüksek bir hesap buluyor. Ancak asıl şaşkınlık alışveriş sonrasında yaşanıyor. Poşetler eve taşındığında, harcanan paraya rağmen mutfakta ciddi bir değişiklik olmadığı görülüyor.
Eskiden birkaç poşet alışverişle mutfağın temel ihtiyaçlarının büyük bölümü tamamlanabilirken, bugün aynı alışverişin çok daha sınırlı ürünle sonuçlanması vatandaşın bütçesindeki değişimi gözler önüne seriyor. Özellikle temel gıda ürünleri, kahvaltılık malzemeler, temizlik ürünleri ve günlük tüketilen ihtiyaçlar için yapılan küçük alışverişler, ay sonunda önemli bir harcama kalemine dönüşüyor.
Sepet küçülüyor, hesap büyüyor
Mutfak alışverişinin görünmeyen tarafı aslında tek tek ürünlerin fiyatından çok, alışveriş sepetinin toplamında ortaya çıkıyor. Bir vatandaş markete yalnızca birkaç eksik ürünü tamamlamak için girdiğinde bile yağ, peynir, süt, yumurta, ekmek, makarna, bakliyat, sebze ve meyve gibi ürünlerden birkaçını sepete eklediğinde toplam tutar kısa sürede yükseliyor.
Üstelik alışverişin tamamı büyük miktarlarda yapılmıyor. Birkaç günlük ihtiyacı karşılamak amacıyla alınan ürünler bile kasada beklenmedik bir toplam oluşturabiliyor. Bu nedenle vatandaşların önemli bir bölümü alışveriş sonrasında aynı soruyu soruyor:
“Bu kadar para verdim ama ne aldım?”
Bu soru, mutfak alışverişinin en dikkat çekici tarafını ortaya koyuyor. Çünkü harcama miktarı ile eve götürülen ürün miktarı arasındaki fark giderek daha fazla hissediliyor.
Poşetler dolmuyor ama bütçe boşalıyor
Özellikle küçük alışverişlerde bu durum daha belirgin hale geliyor. Bir dönem markete gidildiğinde birkaç günlük hatta haftalık temel ihtiyaçlar aynı alışverişte alınabilirken, bugün birçok vatandaş alışverişini parça parça yapmak zorunda kalıyor.
Maaşın ya da aylık gelirin önemli bir bölümü mutfağa ayrılırken, alınan ürünlerin miktarının aynı oranda artmaması vatandaşın bütçe planlamasını da zorlaştırıyor. Et, süt ürünleri, zeytinyağı, kahvaltılık ürünler, sebze ve meyve gibi temel ihtiyaçların yanında temizlik ve kişisel bakım ürünlerinin de aynı bütçeden karşılanması gerekiyor.
Böyle olunca market alışverişi yalnızca “ne alacağım?” sorusundan çıkıp “hangisini bu ay alabilirim?” sorusuna dönüşüyor.
Büyük alışveriş dönemi yerini kontrollü sepete bırakıyor
Balıkesir’de de mutfak alışverişlerinde dikkat çeken değişimlerden biri, vatandaşların alışveriş miktarını daha fazla kontrol etmeye başlaması. İhtiyaç listesi hazırlanıyor, fiyat karşılaştırılıyor ve mümkün olduğunca kampanya takip ediliyor.
Ancak bütün bunlara rağmen kasada ortaya çıkan rakam, alışveriş öncesindeki beklentiyi aşabiliyor.
Vatandaş için en zorlayıcı noktalardan biri de temel ihtiyaçlardan vazgeçmenin kolay olmaması. Sonuçta mutfakta süt, ekmek, yumurta, sebze, meyve ya da yemeklik yağ gibi ürünler lüks tüketim kategorisinde değerlendirilmiyor. Bunlar günlük hayatın zorunlu ihtiyaçları arasında yer alıyor.
Bu nedenle fiyat yükseldiğinde vatandaşın önünde her zaman ürünü tamamen almamak gibi bir seçenek bulunmuyor. Bunun yerine miktarı azaltmak, daha ucuz alternatiflere yönelmek veya alışverişi ertelemek gibi yöntemler devreye giriyor.
Eve gelince fark daha net anlaşılıyor
Market alışverişinin en çarpıcı anı ise poşetlerin eve bırakıldığı zaman yaşanıyor.
Kasada ödenen para yüksek görünürken, eve getirilen ürünler mutfak tezgâhına konulduğunda alışverişin aslında ne kadar sınırlı olduğu daha net fark ediliyor. Birkaç temel gıda ürünü, biraz sebze ve meyve, kahvaltılık birkaç malzeme derken poşetler boşalıyor.
Ardından mutfak dolaplarına bakıldığında ise eksiklerin hâlâ durduğu görülüyor.
Un bitmiş, yağ azalmış, peynirin sonuna gelinmiş, bakliyat stokları tükenmiş, temizlik ürünlerinden biri eksilmiş oluyor. Yani yapılan alışveriş bütçede büyük bir iz bırakırken mutfakta aynı büyüklükte bir değişiklik oluşturmuyor.
İşte mutfak alışverişinin görünmeyen yüzü tam olarak burada ortaya çıkıyor.
Küçük harcamaların toplamı da büyüyor
Bir diğer önemli konu ise tek seferlik alışverişlerden çok, gün içerisinde ve hafta boyunca yapılan küçük harcamalar. Eve giderken ekmek almak, eksilen sütü tamamlamak, kahvaltılık bir ürün almak ya da akşam yemeği için eksik bir malzemeyi marketten geçirmek tek başına büyük bir harcama gibi görünmeyebiliyor.
Ancak bu alışverişler ay boyunca tekrarlandığında toplam mutfak giderinin önemli bir bölümünü oluşturuyor.
Bu nedenle vatandaşın bütçesini zorlayan yalnızca büyük market alışverişi değil. Günlük hayatın içerisinde fark edilmeden yapılan küçük mutfak harcamaları da ay sonunda ciddi bir toplam oluşturuyor.
Balıkesir’de mutfak alışverişinin bugünkü tablosu, aslında yalnızca fiyatların yükselmesini değil, aynı parayla daha az ürün alınmasını da gösteriyor. Kasada ödenen tutar arttıkça alışveriş poşetlerinin küçülmesi, vatandaşın günlük yaşamında en doğrudan hissedilen ekonomik değişimlerden biri haline geliyor.
Bir başka deyişle sorun artık yalnızca “market pahalı” demekten ibaret değil. Asıl mesele, harcanan paranın karşılığında mutfağın ne kadar dolduğu.
Ve bugün birçok Balıkesirlinin marketten çıktıktan sonra yaşadığı şaşkınlık da tam olarak bundan kaynaklanıyor: Cüzdandan ciddi bir para çıkıyor, ancak eve dönüldüğünde sanki hiçbir şey alınmamış gibi hissediliyor.
