Balıkesir denince akla höşmerim, kolonya ve zeytinyağı gelir; ancak şehre adım atan her yabancının ilk tanıştığı şey bambaşkadır: O meşhur, sert ve hiç dinmeyen poyraz! Balıkesirliler için poyraz sadece bir rüzgar değil; bir yaşam biçimi, her sabahın ana gündemi ve sokağa çıkıp çıkmama kararını verdiren gizli bir validir. Marmara’nın sertliğini Ege’nin serinliğiyle birleştiren bu rüzgar, Balıkesir’in karakterini şekillendiren en temel unsurdur.
1. "Balıkesir’de Saç Taramak Neden Yasaktır?"
Şehrin en bilindik esprisidir bu. Özellikle Toplu Taşıma Merkezi (TTM) veya Milli Kuvvetler Caddesi üzerinde yürürken, kuaförden yeni çıkmış birinin saçının 3 saniye içinde "kuş yuvasına" dönmesi kaçınılmaz bir sondur. Balıkesir kadınları bu duruma karşı dünyada eşi benzeri görülmemiş bir savunma mekanizması geliştirmiştir: "Poyraz düğümü" adı verilen özel şal bağlama teknikleri ve rüzgara en dayanıklı saç spreyleri burada altın değerindedir. Kuaförlerin en büyük dertlerinden biri, müşterisinin kapıdan çıktığı an rüzgarla imtihan edilmesidir. Bu durum, Balıkesir’in sosyal dokusunda rüzgara karşı verilen sessiz bir mücadeledir.
2. Çamlık Tepesi’nde Uçan Şemsiyeler ve Efsaneler
Balıkesir’in en yüksek noktası ve şehrin akciğeri olan Çamlık Tepesi, poyrazın adeta merkez üssüdür. Halk arasında dilden dile dolaşan bir efsaneye göre; eskiden burada piknik yapan bir ailenin şemsiyesi rüzgarla bir uçmuş, rivayete göre o şemsiye hiç yere düşmeden Bigadiç semalarına kadar ulaşmıştır. Bir başka efsane ise, poyrazın çok sert estiği bir gece, Saat Kulesi’ndeki yelkovanın rüzgarın hızıyla normalden daha hızlı döndüğü yönündedir. "Balıkesir poyrazı adamı uçurmaz ama aklını başından alır" der eskiler. Gerçekten de bu rüzgar, şehrin havasını temizlediği gibi insanın zihnini de berraklaştırır.
3. Esnafın Rüzgar Mühendisliği: Tabelalar ve Mankenler
Çarşı esnafı için rüzgar, her sabah dükkan önündeki tabelaları ve mankenleri sabitleme telaşı demektir. Anafartalar Caddesi ve Karesi sokaklarında yürürken esnafın poyraza karşı geliştirdiği yaratıcı çözümler adeta birer mühendislik harikasıdır. Tabelaların uçmaması için altlarına bağlanan devasa beton dubalar, kıyafet sergileyen mankenlerin devrilmemesi için ayaklarına sarılan ağır zincirler Balıkesir çarşısının imza görüntüleridir.
Bir esnaf abimizin dediği gibi: "Evlat, biz burada rüzgarla kavga etmeyiz, onunla dans etmeyi öğrendik. Tabelayı rüzgarın estiği yöne değil, rüzgarın içinden geçeceği şekilde asarsın ki direnç göstermesin." Bu pratik zeka, Balıkesir insanının zor şartlara ne kadar çabuk uyum sağladığının en canlı kanıtıdır. Rüzgara karşı 45 derecelik açıyla eğilerek yürüyen insanlar, dışarıdan bakanlar için bir modern dans performansı gibi görünse de, Balıkesirli için bu sadece "işe gitmek" demektir.
4. Poyrazın Gizli Bereketi: Balık ve Sağlık
Poyrazın sadece zorluk çıkardığını düşünmek büyük haksızlık olur. Özellikle Körfez hattında (Edremit, Ayvalık, Burhaniye) poyrazın esmesi, denizciler için müjdeli bir haberdir. Poyraz estiğinde deniz "taranır", sular soğur ve derindeki balıklar kıyıya daha çok yanaşır. Balıkesir sofralarındaki o taze deniz ürünlerinin lezzetinde, bu rüzgarın payı büyüktür.
Ayrıca sağlık açısından da poyraz bir nimettir. Kazdağları’nın tertemiz oksijenini şehre taşıyan bu rüzgar, Balıkesir’in havasını sürekli yeniler. Şehirdeki hava kalitesinin yüksekliği, bu hiç durmayan doğal vantilatöre borçludur. "Canın mı sıkkın? Çık bir Çamlık yap, poyraz bütün dertlerini alıp götürsün" sözü, Balıkesir’in en doğal ve ücretsiz psikolojik terapi yöntemidir.
5. Poyraz Altında Bir Bardak Çay Keyfi
Poyrazın en sert estiği günlerde bile Balıkesirlileri sokaktan çekemezsiniz. Aksine, rüzgarın uğultusu eşliğinde kuytu bir köşede, rüzgar almayan bir çay ocağında içilen o demli çayın tadı bir başkadır. Şadırvan civarındaki küçük tabureli ocaklarda, sırtınızı rüzgara verip ellerinizi sıcak bardakla ısıtmak, Balıkesir'de bir gelenektir. Bardağın üzerinden yükselen dumanın rüzgarla aniden dans ederek kayboluşunu izlemek, şehre dair en melankolik ama en huzurlu andır.
Poyrazsız Balıkesir, Tuzsuz Aşa Benzer!
Evet, bazen kapıları sertçe çarpar, bazen çatılardan kiremit uçurur, bazen de en sevdiğiniz şapkanızı kapıp uzaklara götürür. Ama poyraz olmadan Balıkesir, o kendine has karakterini, diriliğini ve saflığını kaybeder. Bu rüzgar, Balıkesir insanının dik duruşunun, eğilmeyen başının ve sert ama mert mizacının bir yansımasıdır. Eğer bir gün yolunuz buraya düşerse ve rüzgar sizi biraz sarsarsa kızmayın; o, Balıkesir’in size "Hoş geldin" deme şeklidir.
Siz birde pazarcılara sorun poyrazı