Göle Maya Çalmak

RAND’ın 2030 savaş senaryosu ne anlatıyor, ne anlatmıyor?

Bu hafta telefonu açan herkesin önüne aynı başlık düştü: “Üçüncü Dünya Savaşı’nın provası mı?” Haberin altında ABD’li düşünce kuruluşu RAND’ın adı vardı. Senaryoya göre Rusya ile NATO 2030’da Estonya’nın Narva kentinde karşı karşıya geliyordu.

Başlık ürkütücü, orası kesin. Ama ben bu tür haberlerde hep aynı şeyi yaparım: Haberi bırakıp kaynağın kendisine giderim. Bu kez de öyle yaptım. Raporu açıp okuyunca gördüm ki anlatılan hikaye ile başlıklardaki hikaye pek de aynı değil.

Önce Şunu Bilelim

Belgenin adı “Ready for War 2030”. RAND’ın Avrupa birimi 10 Kasım’da yayımlamış, kurum da çalışmayı kendi bütçesiyle yaptığını belirtmiş. Bizde bazı platformlarda, “Pentagon için hazırlandı” diye servis edildi ama raporun muhatabı aslında İngiltere ve NATO müttefikleri.

Asıl önemli kısım da raporun kendi ağzından şu cümle: “Bu senaryo, 2030 ve sonrasına dair olayların bir tahmini değildir.”

Yani ortada bir kehanet yok. Askeri planlamacıların, afet yöneticilerinin, büyük şirketlerin yıllardır yaptığı türden bir “ya şöyle olursa ne yaparız” çalışması var. Kurgu, Rusya’da 2027’de yaşanan bir liderlik değişimiyle başlıyor; sonra ateşkes, tıkanan müzakereler, hibrit operasyonlar derken Narva’ya varıyor. Ama okudukça şunu fark ediyorsunuz: Raporun derdi Rusya’nın ne yapacağından çok Avrupa’nın neye hazır olmadığı.

Avrupa Kendi Aynasına Bakıyor

Raporu benim için ilginç kılan da bu oldu. Satır aralarında Moskova’dan çok Batı’nın kendi kaygıları okunuyor.

Senaryoda 2029’da Güney Amerika’da bir kriz patlıyor, Washington bunu ulusal güvenlik önceliği ilan ediyor. Rapor bunu ABD’nin Avrupa’dan geri çekilme eğiliminin devamı diye tarif ediyor. Avrupalılar o kriz bitene kadar kıtaya kayda değer yeni Amerikan birliği gelmeyeceğini biliyor. Çatışma uzadıkça da Avrupa ordularının sahada kalmakta lojistik olarak zorlandığı anlatılıyor.

İngiltere’ye yapılan tavsiyelere bakınca tablo iyice netleşiyor. Denizaltı kablolarını koruyun, tedarik zincirinizde tek bir noktaya bağlı kalmayın, halkı dezenformasyona karşı bilinçlendirin, uydulara alternatif bulun, ucuz önleyicilerle desteklenmiş bir hava savunması kurun, hastanelerinizi krize önceden hazırlayın… Bu liste bana güçlü bir ittifakın özgüvenini değil, yıllardır ertelediği ödevleri bir anda önüne yığılan bir öğrencinin telaşını hatırlattı.

Açık konuşayım, bu rapor bir savaş ilanından çok Avrupa’nın kendine tuttuğu bir ayna.

Elli Altı Sayfada Tek Satır

Peki bu kurguda Türkiye nerede? Merak ettim ve raporun tamamını kendim taradım. Türkiye’nin adı onlarca sayfada yalnızca bir kez geçiyor. Çatışmanın en yoğun döneminde güney kanadında çatışmaların sınırlı kaldığı anlatılırken, Rusya’nın “geri planda kalan Türkiye’yi kızdırmaktan kasıtlı olarak kaçındığı” yazılmış.

Tek bir cümle. Ama bence üzerinde durmaya değer.

Koca bir savaş kurgusunda taraflardan birinin özellikle karşısına almamaya dikkat ettiği ülke Türkiye. Bunu Ankara’nın bölgedeki ağırlığının dolaylı bir kabulü olarak okuyorum. Karadeniz’in kapısı bizde. Boğazlar’daki düzeni Montrö Sözleşmesi’yle biz yönetiyoruz ve 2022’de bu sözleşmeyi uygulayıp savaşan tarafların savaş gemilerine Boğazlar’dan geçişini kısıtlayan da bizdik. Böyle bir ülkeyi aklı başında hiçbir strateji karşısına almak istemez.

Bir şeyin de altını çizeyim: Bu sonuçta bir kurgu. Türkiye bir krizde nasıl davranır, buna bir düşünce kuruluşunda yazılan senaryo değil, Ankara karar verir. Yıllardır sürdürülen denge siyaseti ve masadan kalkmama iradesi, bu tür kurguların bile hesaba katmak zorunda kaldığı bir gerçek.

Senaryo Kimin İçin Yazılır?

Bu tür raporları okurken aklımda hep basit bir kural olur. İnsan senaryoya olmasını istediğini değil, olmasından çekindiğini yazar. Amaç o geleceği çağırmak değil, ona karşı tedbir almaktır. Bir okul deprem tatbikatı yapıyorsa deprem olsun istediğinden değil, çocuklar hazırlıksız yakalanmasın diyedir.

O yüzden bu raporu “savaş kapıda” diye okumak da yanlış, “Batı yine boş konuşuyor” diye geçiştirmek de. Bence doğrusu şu: Batı kendi zaaflarını görmeye başlamış ve bunları kağıda döküyor. Bize düşen soru ise başka. Bu kaygılar büyüdükçe Türkiye’nin masadaki değeri artıyor; biz bu değeri ne kadar iyi kullanacağız?

Kıssadan Hisse:

Nasreddin Hoca bir gün göl kenarında elindeki kaşıkla göle maya çalıyormuş. Görenler şaşırmış:

“Hocam, ne yapıyorsun öyle?”

“Göle maya çalıyorum.”

“Aman Hocam, göl hiç maya tutar mı?”

Hoca omuz silkmiş: “Ya tutarsa!”

Senaryo yazanlar da bir bakıma göle maya çalar. Tek farkla: Hoca mayanın tutmasını umuyordu, onlar ise tutmasın diye uğraşıyor. Bir senaryo, en çok gerçekleşmediği gün işe yaramış sayılır. Bize düşen de bu kurguları korkuyla değil akılla okumak. Telaşa kapılmadan, ama tedbiri de elden bırakmadan.