1 Haziran 1911 tarihinde Osmanlı Devleti tarafından kurulan Havacılık Komisyonu, bugün Türk Hava Kuvvetleri’nin kuruluş sürecinin başlangıcı olarak kabul ediliyor. Wright Kardeşler’in ilk uçuşundan yalnızca sekiz yıl sonra atılan bu adım, Türk havacılık tarihinin dönüm noktalarından biri olarak kayıtlara geçti.
Dünyada Havacılık Çağı Başladı
20. yüzyılın başlarında teknoloji dünyası büyük bir değişim yaşıyordu. 17 Aralık 1903 tarihinde Amerikalı mucitler Orville ve Wilbur Wright kardeşlerin gerçekleştirdiği ilk motorlu ve kontrollü uçuş, insanlık tarihinde yeni bir dönemin kapısını araladı. Bu gelişmenin ardından Avrupa devletleri havacılığa büyük ilgi göstermeye başladı. Fransa, Almanya, İngiltere, İtalya ve Rusya gibi ülkeler hem sivil hem de askerî havacılık alanında yatırımlar yaparak uçak teknolojisini geliştirmeye yöneldi. Henüz birkaç yıl önce hayal olarak görülen uçaklar, kısa sürede orduların dikkatini çekmeye başladı. Özellikle keşif faaliyetlerinde sağlayacağı avantajlar nedeniyle hava gücünün gelecekte savaşların kaderini değiştireceği düşünülüyordu.
Osmanlı Devleti Gelişmeleri Yakından Takip Etti
Osmanlı Devleti de Avrupa’daki gelişmeleri yakından izliyordu. 1909 yılında İstanbul’da gerçekleştirilen uçuş gösterileri ve Avrupa’daki havacılık faaliyetleri, Osmanlı kurmaylarının dikkatini çekti. Aynı yıl Paris'te düzenlenen Uluslararası Havacılık Konferansı’na Osmanlı Devleti gözlemci gönderdi. Avrupa’dan gelen raporlar, havacılığın askerî alanda büyük önem kazanacağını ortaya koyuyordu.
Dönemin Harbiye Nazırı Mahmut Şevket Paşa başta olmak üzere birçok askerî yetkili, Osmanlı ordusunun da bu alanda geri kalmaması gerektiğini savunuyordu. Yapılan değerlendirmeler sonucunda Osmanlı ordusu içerisinde havacılık teşkilatı kurulmasına karar verildi.
1 Haziran 1911’de Tarihi Karar Alındı
Osmanlı Devleti, 1 Haziran 1911 tarihinde Türk askerî havacılık tarihinin başlangıcı kabul edilen adımı attı. Genelkurmay Başkanlığı’na bağlı Kıtaat-ı Fenniye ve Mevaki-i Müstahkame Müfettişliği bünyesinde bir Havacılık Komisyonu oluşturuldu. Komisyonun kurulması görevi Kurmay Yarbay Süreyya (İlmen) Bey’e verildi. Bu komisyonun temel amacı; pilot yetiştirmek, uçak satın almak, teknik personel eğitmek ve gelecekte kurulacak hava birliklerinin altyapısını hazırlamaktı. Bugün Türk Hava Kuvvetleri tarafından da 1 Haziran 1911 tarihi kuruluş sürecinin başlangıcı olarak kabul ediliyor.
İlk Türk Pilotları İçin Sınav Yapıldı
Komisyonun kurulmasının ardından Osmanlı ordusunda görev yapan subaylar arasından pilot adayları seçilmeye başlandı. 28 Haziran 1911 tarihinde yapılan sınavlara çok sayıda subay katıldı. Yapılan değerlendirmeler sonucunda Süvari Yüzbaşı Mehmet Fesa Bey ile İstihkâm Teğmeni Yusuf Kenan Bey en başarılı adaylar olarak belirlendi. Bu iki isim, Türk havacılık tarihinin öncüleri olarak tarihe geçti. Osmanlı yönetimi, havacılık alanında en iyi eğitimi verebilecek ülkelerden biri olan Fransa ile temasa geçti ve başarılı subayların yurt dışında eğitim almasına karar verdi.
İlk Pilotlar Fransa’ya Gönderildi
Temmuz 1911’de Mehmet Fesa Bey ve Yusuf Kenan Bey, Fransa’daki Blériot Uçuş Okulu’na gönderildi. Burada aldıkları eğitim sırasında dönemin en modern uçaklarını kullanma fırsatı buldular. Eğitimlerini başarıyla tamamlayan iki subay, Osmanlı Devleti’nin ilk askerî pilotları olarak yurda döndü.
Mehmet Fesa Bey ilerleyen yıllarda Türk havacılık tarihinin ilk pilotu olarak kabul edilirken, Türk Hava Kuvvetleri pilot sicil numarası 1’in sahibi oldu. Yusuf Kenan Bey ise Türk askerî havacılığının ilk eğitimli pilotlarından biri olarak tarihteki yerini aldı.
Trablusgarp Savaşı Havacılığın Önemini Ortaya Koydu
Osmanlı Devleti havacılık alanında ilk adımlarını atarken, dünya tarihinde önemli bir gelişme yaşandı. 29 Eylül 1911 tarihinde başlayan Trablusgarp Savaşı sırasında İtalya, tarihte ilk kez uçakları aktif şekilde savaş alanında kullandı. İtalyan pilotlar keşif uçuşları gerçekleştirdi ve hava saldırıları düzenledi. Bu durum, uçakların yalnızca bir teknoloji gösterisi olmadığını, geleceğin savaşlarının vazgeçilmez unsurlarından biri olacağını gösterdi. Osmanlı yöneticileri de yaşanan gelişmeler üzerine havacılık çalışmalarını daha da hızlandırdı.
Yeşilköy’de İlk Tayyare Mektebi Açıldı
1912 yılında İstanbul Yeşilköy’de Osmanlı Devleti’nin ilk hava meydanı ve uçuş okulu kuruldu. Bugünkü Atatürk Havalimanı’nın bulunduğu bölgede açılan Tayyare Mektebi için ilk etapta iki büyük hangar inşa edildi. Burada hem pilot eğitimi veriliyor hem de yurtdışından satın alınan uçaklar kullanılıyordu.
Yeşilköy’de kurulan bu tesis, Türk havacılık tarihinin ilk hava üssü ve ilk askerî uçuş eğitim merkezi olarak kabul ediliyor.
Balkan Savaşları İlk Görev Dönemi Oldu
1912 yılında başlayan Balkan Savaşları, Osmanlı hava birliklerinin ilk ciddi sınavı oldu. Henüz yeni kurulan hava birlikleri, keşif uçuşları yaparak cephelerden bilgi topladı. Böylece Türk havacılık tarihinde ilk operasyonel görevler gerçekleştirilmiş oldu.
Teknik imkânların sınırlı olmasına rağmen Osmanlı pilotları savaş alanlarında önemli görevler üstlendi ve hava gücünün önemini ortaya koydu.
Birinci Dünya Savaşı’nda Hava Birlikleri Büyüdü
1914 yılında başlayan Birinci Dünya Savaşı sırasında Osmanlı hava birlikleri daha kapsamlı görevler üstlenmeye başladı.
Çanakkale, Filistin, Irak ve Kafkas cephelerinde görev yapan Osmanlı pilotları keşif faaliyetleri yürüttü. Almanya’dan alınan uçaklar ve teknik destek sayesinde hava birliklerinin kapasitesi artırıldı.
1911 yılında birkaç kişilik bir komisyonla başlayan süreç, birkaç yıl içerisinde cephelerde görev yapan organize bir hava kuvvetine dönüşmüştü.
Cumhuriyet’e Uzanan Havacılık Mirası
Osmanlı Devleti döneminde kurulan havacılık teşkilatı, Cumhuriyet'in ilanından sonra da gelişimini sürdürdü. 1923 sonrasında Türk havacılığı yeniden yapılandırıldı, yeni hava üsleri kuruldu ve pilot eğitimleri genişletildi. Kayseri’de açılan uçak fabrikaları ve hava okulları sayesinde Türk havacılığı daha güçlü bir yapıya kavuştu. Bugün modern savaş uçakları, insansız hava araçları ve gelişmiş savunma sistemleriyle dünyanın sayılı hava kuvvetleri arasında gösterilen Türk Hava Kuvvetleri’nin temelleri, 1 Haziran 1911 tarihinde atılan bu tarihi adımla şekillendi.
Gökyüzüne Açılan İlk Kapı
1 Haziran 1911’de kurulan Havacılık Komisyonu, yalnızca yeni bir askerî birimin oluşturulması değil, aynı zamanda Türk milletinin gökyüzündeki yolculuğunun başlangıcı oldu. Wright Kardeşler’in ilk uçuşundan sadece sekiz yıl sonra harekete geçen Osmanlı Devleti, havacılığın önemini erken fark eden ülkeler arasında yer aldı. Kurulan teşkilat sayesinde Türk askerî havacılığı doğdu ve ilerleyen yıllarda dünyanın en köklü hava kuvvetlerinden birine dönüşecek yapının ilk temelleri atıldı. Bugün gökyüzünde görev yapan binlerce pilot, mühendis ve hava personelinin hikâyesi, 1 Haziran 1911 tarihinde atılan bu tarihi adımla başladı.
