ASYA KAPLAN SİVRİSİNEĞİ (A.K.S.)

Ülkemizde ilk olarak 2011 yılında Edirne, 2015 yılında Artvin ve Trabzon, 2017 yılında ise İstanbul’da görülen Asya Kaplan Sivrisineği yerleşik bir tür haline gelip havaların ısınmasıyla birlikte çevre ve halk sağlığını ciddi boyutlarda tehdit etmeye başlamıştır. Yapılan araştırmalar sonucunda Marmara ve Karadeniz bölgesinde yerleşik tür olarak kabul edilen A.K.S. ülkemizde bulunan birçok sivrisinek türünden farklı olarak yaşam siklusunu sürdürmektedir.

Ülkemizde yoğun olarak görülen  Anopheles ve culex  cinsi sivrisineklerden fiziksel olarak rahatça ayırt edilebilen A.K.S. adından da anlaşılacağı gibi kaplan postu görünümünde siyah vücudu üzerinde beyaz noktaların varlığı ile kolayca teşhis edilebilmektedir.

A.K.S. yi diğer sivrisineklerden farklı ve tehlikeli kılan özellikleri ise diğer sivrisineklerin aksine hem gece hem de gündüz  hareket kabiliyetinin bulunmasının yanı sıra  kan emdikten sonra ölmemesi ve birkaç kez kan emebilmesi nedeniyle hastalık bulaştırma riskinin de yüksek olmasıdır.  Ayrıca diğer sivrisinek türlerinin aksine temiz sulara da yumurta da bırakabilmeleri nedeniyle hızlıca çoğalıp daha çok kişiyi enfekte edebilme potansiyeli taşımaktadırlar. Başta dang ateşi, Zika virüs, Chikungunya ateşi, Sarıhumma gibi hastalıkları taşıyıp bulaştırabilme özelliğine sahip olan A.K.S. ısırma esnasında salgıladığı alerjenler ile de ciddi deri rahatsızlıklarına sebebiyet vermektedir. Bu tür sineklerin taşıdığı enfeksiyonlar genellikle sinekler ısırıldıktan üç ila yedi gün sonra hastalık bulgusu olarak ortaya çıkmakta olup ateş, dökündü, baş ağrısı gibi grip benzeri bulgular görüldüğünde  hastalar vakit geçirmeden en yakın sağlık kuruluşuna  başvurmalıdır.

Sivrisinekler, yüzyıllardır yaydıkları hastalıklar nedeniyle tarihteki tüm savaşların toplamından daha fazla insanın ölümüne yol açmıştır. Dünya Sağlık Örgütü’nün verilerine göre 2021 yılında 240 milyon insana sıtma teşhisinin koyulduğunu ve bu hastalardan da  627 bin kişinin hayatını kaybettiği kayıt altına alınmıştır. Dünyada her yıl sivrisinek kaynaklı hastalıklar sebebiyle yaklaşık 500.000 kişi hayatını kaybetmekte olup basit bir sivrisinek ısırığının aslında hayatımızı ne denli ciddi boyutta tehdit ettiğini bu verilerden anlamalıyız.

A.K.S. ile bulaşan hastalıklara baktığımızda ise ülkemizde resmi kayıt altına alınan  Batı Nil humması ve Zika virüsü göze çarpmaktadır.  Batı Nil Humması hastalığı ülkemizde de Akdeniz, İç Anadolu, Güneydoğu Anadolu ve Marmara bölgelerinde kayıt altına alınmış olup  2010 yılında 47 olgu, 10 ölüm, 2011 ve 2012 yılında 5 olgu, 2013 yılında 3 olgu, 2014 yılında 2 olgu, 2018 yılında 26 olgu, 3 ölüm, 2019 yılında 10 olgu görüldükten sonra, resmi verilere göre bildirilen olguya rastlanmamıştır. Zika virüsü ile ilgili olarak ülkemizde resmi kayıtlara geçen yerli bir vaka bulunmayıp sadece Küba’dan ülkemize  gelen 4 kişide Zika virüsü tespit edilip kayıt altına alınmıştır.

A.K.S. ısırması sonucunda sağlık kuruluşlarına başvuran vatandaşların bu durumun sivrisinek ısırması sonucunda değil de böcek ısırması yada alerjik bir durum olarak ortaya çıktığını iddia etmesi toplum olarak mevcut sineğin varlığından haberdar olmamamızdan kaynaklanmaktadır. Sinek ısırması sonucunda ‘Skeeter Sendromu’ olarak tabir edilen ve 10 cm’ye uzanan kaşıntılı, ağrılı, kızarık, büyük lokal şişliklerin ortaya çıktığı bu durumunda  3 ila 10 gün sürebileceği uzmanlarca dile getirilmektedir. Ayrıca A.K.S. ısırması sonrası sivrisinek alerjisinde görülen çok daha ağır cilt bulgularının ortaya çıkabileceği ve oldukça da uzun süreceği  belirtilmektedir.

Hastalığa özgü aşı veya etkili bir medikal tedavisinin bulunmaması hastalıktan korunmak için alınması gereken önlemleri daha da önemli hale getirmektedir. Hastalıktan korunmak için evlerimizin kapı ve pencerelerine sineklik takılmalı, açık alan veya piknik esnasında bilekten sıkan eşofman ve uzun kollu ince kıyafetler giyilmelidir. Bunların yanında uzun fakat terletmeyen çorapların giyilmesi aynı zaman da sinek kovucu kimyasalların aşırıya kaçmadan kullanılması basit ama oldukça etkili bir korunma yöntemidir. Ayrıca ev içinde saksı diplerinde biriken suların kontrolü sivrisinek yumurtalarının yaşam döngüsünün kırılacağı en  önemli noktaların başında gelmektedir. Evimizi ve bahçemizi özellikle yaz aylarında periyodik olarak ilaçlanması bunun yanın da bahçelerimizdeki su birikintilerinin kurutulması yada üzerlerinin kapanması alınabilecek etkili önlemlerin başında gelmektedir.