KEDİ VE KÖPEKLERDE SICAK ÇARPMASI

Sıcak çarpması,  hipertermi adı verilen tüm canlılarda yüksek vücut ısısı için kullanılan bir terimdir. Kedi ve köpeklerde ortalama vücut sıcaklığı 38,5°C olmakla birlikte 38-39°C arasında değişebilmektedir. Vücut sıcaklığının 40°C’ye yaklaşması ve üzerine çıkması sonucunda sıcak çarpmasının etkileri başlar. Daha önce hastalık belirtileri olmaksızın 41°C üzerindeki vücut sıcaklıkları, çoğunlukla aşırı dış veya çevresel ısıya maruz kalma ile ilişkilidir ve genellikle sıcak çarpması olarak adlandırılır. Çoklu organ yetmezliğinin ve yaklaşan ölümün meydana geldiği kritik sıcaklık 41,2°C ile 42,7°C civarındadır.

Sıcak çarpması belirtilerini erken ve ileri semptomları olmak üzere 2’ye ayırabiliriz. Erken belirtilerde ağır nefes alma ve hızlı nefes alma, aşırı salya akması, kuru mukoza zarları, parlak kırmızı diş etleri ve dil, dokunulamayacak kadar sıcak deri, yüksek kalp atış hızı, hiperaktivite, dengesizlik gibi belirtileri rahatlıkla görebilmekteyiz.

İleri semptomlar ise genellikle hayvan hayatına tehlikeye sokacak boyutlarda şok tablosu ile kendini belli ederken beyaz veya mavi diş etleriyle soluk mukoza zarları, çok hızlı kalp atış hızı ve kan basıncında düşüş, köpek hiperventilite olur ve dehidrasyon daha şiddetli hale gelir, gözbebekleri genişler, nabız daha düzensiz, kaslarda titremeler, halsizlik, kontrolsüz bir şekilde idrara çıkma veya dışkılama gibi tehlikeli belirtiler görülebilmektedir.

Sıcak çarpmasına sebep olan nedenlere baktığımızda en sık rastlanılan sebep sıcak havalarda kedi ve köpeklerin araba içi veya kapalı balkon gibi hava sirkülasyonunun olmadığı kapalı alanlarda tutulması ve güneş ışınlarının doğrudan geldiği açık alanlarda bırakılmasıdır. Bununla birlikte yeterli su tüketiminin gerçekleşmemiş olması veya ishal, kusma gibi su kaybına neden olan semptomlar ile seyreden hastalıklar, sıcak havada uzun süreli veya fazla tempolu egzersiz yaptırmak, aşırı stres ya da kaygı durumu ve aşırı kilo ve obezite gelmektedir.

Bu sebeplerle birlikte hastalığın belirtilerinin artmasına sebep olan genetik ve fiziksel faktörlerde bulunmaktadır. Hastalığa olumsuz olarak katkıda bulunan faktörlere baktığımızda

Irk: Sıcak çarpması tüm ırklarda görülebilir, ancak uzun tüylü ve kısa burunlu ırklarda görülme olasılığı daha yüksektir.

Yaş: Çok genç ve çok yaşlı kedi/köpek daha hassastır.

Ağırlık: Aşırı kilolu ve obez hayvanların yakalanması daha olasıdır.

Tıbbi bozukluklar: Hipotiroidizm, kalp hastalığı ve gırtlak felci de sıcak çarpmasına katkıda bulunur.

Çevre: Hayvanlarda sıcak çarpmasının en yaygın nedeni, kapalı bir arabada kalmasıdır. Sıcak çarpmasının diğer nedenleri arasında, doğrudan güneş ışığına maruz kalması olabilir.

Su: Kısıtlı erişim ve yeterince su içilmemesi aşırı ısınmaya neden olur.

Alışma: Daha sıcak bir iklime ani geçiş ısı stresine neden olabilir.

Kedi ve köpeklerde insan vücudundaki vücut termoregülasyonu noktasında görev alan ter bezleri bulunmamaktadır. Bu hayvanlarda ter bezleri patilerinin altında yer almakta olup vücut için etkin bir soğutma sağlayamamaktadır. İşte özellikle köpeklerde aşırı efor, heyecan ve oyun sonrası gibi vücut ısısının yükseldiği zamanlarda dillerini çıkararak hızlı nefes aldıklarına hepimiz şahit olmuşuzdur. Bu davranışın temel sebebi, vücut sıcaklığının düzenlenmesidir. Ancak yüksek çevre sıcaklığına tahammülleri düşük olan dostlarımızın bu davranışı, vücut sıcaklığını düşürmek için her zaman yeterli olmayabilir ve sıcak çarpması gibi oldukça riskli sonuçlar doğurabilir.

Peki hayvanlarımızda böyle bir durumda karşılaştığımızda acil olarak yapmamız gerekenlere göz attığımızda ilk olarak vücut sıcaklığını düşürmek için evcil dostumuz hafif ılık bir su ile ıslatılabilir. Islatmak için soğuk su kullanılması kan damarlarının büzülmesine neden olarak cilde kan akışını azaltabileceğinden soğuk sudan kaçınmak gerekir. Alternatif olarak kulak, boyun, koltuk altı ve kasık bölgelerine ıslak bez koyulabilir ya da üzerine ıslak havlu örtülebilir. Bu uygulamalar vücut sıcaklığı normal seviyeye gelene kadar sıklıkla tekrarlanmalıdır. Bununla birlikte bilinci açık durumdaysa ve içmek için istekliyse temiz ve serin su verilmelidir. Akciğerlere gidebileceği için su içmesi için zorlamamalıdır. Su içemeyecek durumdaysa dili su ile ıslatılabilir.  Yapılan 1-2 uygulama ile mevcut durum geçmiyorsa ve eğer ilerlemiş belirtiler gözleniyorsa acilen Veteriner Hekim ile iletişime geçmeniz hayvanın hayatı için oldukça önemlidir.

Belirtilerin erken tanınması, mevcut risklerin ortadan kaldırılması ve vücut sıcaklığını düşürmeye yönelik uygulamalara hemen başlanması herhangi bir ciddi sonuç riskinin azaltılmasına yardımcı olacaktır. Ancak kedi ve köpeklerin yüksek çevre sıcaklığına maruz kalmaması için en başından gerekli önlemlerin alınmasının her zaman en kolay ve etkin seçenek olduğu unutulmamalıdır.