Demokrat Parti Balıkesir İl Başkanı Işın Şen Gümüşyay, Türkiye’de yüksek faiz politikası ve yabancı sermaye hareketlerine ilişkin değerlendirmelerde bulunarak carry trade uygulamasının ekonomiye etkilerine dikkat çekti. Gümüşyay, yüksek faiz ile kur hareketleri arasındaki ilişkinin yabancı yatırımcı açısından önemli bir getiri alanı oluşturduğunu savundu.
Türkiye’de yüksek faiz politikasıyla birlikte yabancı yatırımcıların TL cinsi varlıklara ilgisi yeniden ekonomi gündeminin önemli başlıklarından biri haline geldi. Bunun en dikkat çekici göstergelerinden biri ise carry trade pozisyonlarında yaşanan artış oldu. BDDK ve Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası verileri üzerinden yapılan hesaplamalara göre Türkiye’de carry trade pozisyonlarının büyüklüğü, 21 Ağustos 2026 haftasında 2,9 milyar dolarlık artışla 65,3 milyar dolara ulaştı. Böylece söz konusu büyüklük yeni bir rekor seviyeyi gördü.
Demokrat Parti Balıkesir İl Başkanı Işın Şen Gümüşyay da yaptığı basın açıklamasında carry trade mekanizmasının Türkiye ekonomisine etkileri üzerinde durdu. Gümüşyay’ın değerlendirmesinde, yüksek faiz ortamının yabancı yatırımcı açısından oluşturduğu getiri potansiyeli ve bunun Türkiye ekonomisine yansıyan maliyetleri öne çıktı.
Carry trade nedir?
Carry trade, yatırımcının düşük faizli bir para biriminden borçlanarak daha yüksek faiz sağlayan başka bir ülkenin para birimine veya finansal varlıklarına yatırım yapması esasına dayanıyor. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası da carry trade işlemlerini, düşük faizli para biriminden borçlanıp daha yüksek faizli para birimine yatırım yapılması şeklinde tanımlıyor. Bu işlemlerde yatırımcının elde edeceği sonuç yalnızca faiz farkına değil, aynı zamanda döviz kurundaki değişime de bağlı oluyor.
Örneğin yatırımcı düşük faizli bir para birimi üzerinden borçlanıp TL cinsi mevduat, tahvil veya benzeri bir finansal varlığa yatırım yaptığında, TL'nin yatırım süresi boyunca değerini koruması ya da borçlanılan para birimine karşı sınırlı değer kaybetmesi durumunda faiz farkından önemli bir getiri sağlayabiliyor. Buna karşılık TL'nin hızlı değer kaybetmesi, elde edilen faiz kazancını ortadan kaldırabilecek temel risklerden biri olarak görülüyor.
Türkiye’de carry trade neden yeniden gündemde?
Türkiye’de özellikle 2024 sonrasında uygulanan yüksek faiz politikası, TL varlıklara yönelik yabancı yatırımcı ilgisinin artmasında etkili olan unsurlardan biri oldu. 2024 yılında seçim sonrasında yabancı yatırımcıların TL cinsi varlıklara yöneldiği ve carry trade kanalından önemli miktarda giriş yaşandığı dönemin ekonomi gündeminde yer aldı. Mayıs 2024 itibarıyla carry trade kanalından yaklaşık 13 milyar dolarlık giriş hesaplanmıştı.
2026 yılına gelindiğinde ise carry trade pozisyonlarındaki büyüklük daha yüksek bir seviyeye taşındı. 14 Ağustos haftasında 62,4 milyar dolara çıkan pozisyon büyüklüğü, 21 Ağustos haftasında 2,9 milyar dolarlık artışla 65,3 milyar dolara yükseldi. Son üç haftada yaşanan artışın yaklaşık 7 milyar dolar olduğu hesaplandı.
Bu gelişme, Türkiye'de yüksek faiz ile yabancı sermaye hareketleri arasındaki ilişkinin yeniden tartışılmasına neden oldu.
“13 milyar dolarlık maliyet” hesabı nasıl ortaya çıktı?
Gümüşyay’ın açıklamasında yer verdiği önemli başlıklardan biri de carry trade üzerinden elde edilen getirinin Türkiye açısından maliyeti oldu.
Bu noktada söz konusu rakamın resmi bütçe hesaplarında “carry trade faizi” adı altında yer alan tek ve doğrudan bir ödeme kalemi olmadığına dikkat etmek gerekiyor. Carry trade işlemleri farklı finansal kanallar üzerinden gerçekleştiği için ekonomik maliyet ve yatırımcı getirisine ilişkin hesaplamalar; swap pozisyonları, portföy hareketleri, TL faizleri, tahvil getirileri ve döviz kuru değişimleri gibi farklı veriler üzerinden yapılabiliyor.
Nitekim 2024 sonrasında Türkiye’ye giren yaklaşık 20 milyar dolarlık carry trade sermayesinin dolar bazında yüzde 66 civarında getiri sağladığı ve bunun yaklaşık 13 milyar dolarlık bir kazanca karşılık geldiği yönündeki hesaplama, iktisatçı Ömer Rıfat Gencal tarafından kamuoyuna yansıtıldı. Bu hesaplama bir resmi kamu ödeme kalemi değil, belirli varsayımlar ve dönemler üzerinden yapılan ekonomik bir değerlendirme niteliğinde.
Faiz ile kur arasındaki fark belirleyici
Carry trade işlemlerinde yatırımcının kazancını belirleyen temel unsurlardan biri faiz farkı olurken, diğer önemli unsur döviz kuru olarak öne çıkıyor. TCMB'nin açıklamasında da yüksek faizli para biriminin faiz farkından daha fazla değer kaybetmesi durumunda yatırımcının zarar edebileceği belirtiliyor.
Bu nedenle Türkiye’de faizlerin yüksek, kur artışının ise faiz getirisinin altında kaldığı dönemler yabancı yatırımcı açısından daha yüksek TL bazlı ve döviz bazlı getiri potansiyeli oluşturabiliyor. Tersi durumda ise kurdaki hızlı yükseliş, faiz gelirinin önemli bölümünü veya tamamını silebiliyor.
Gümüşyay’ın açıklamasında da Türkiye’nin geçmiş dönemlerde yüksek faiz ve kur politikaları nedeniyle yabancı sermaye açısından cazip hale geldiği, buna karşılık carry trade işlemlerinin ekonomide oluşturduğu maliyetin ayrıca değerlendirilmesi gerektiği görüşü öne çıkarıldı.
65,3 milyar dolarlık rekor ne anlama geliyor?
65,3 milyar dolarlık rakam, Türkiye’de carry trade pozisyonlarının ulaştığı büyüklüğü gösteriyor. Ancak bu tutarın tamamının aynı anda Türkiye’ye gelen ve doğrudan ekonomiye aktarılan nakit anlamına gelmediğini belirtmek gerekiyor. Hesaplamalar BDDK ve TCMB verilerinden hareketle yabancıların Türk bankalarıyla gerçekleştirdiği TL türev pozisyonları ve ilgili finansal hareketler üzerinden yapılıyor.
Üstelik rekor seviyenin ardından pozisyonlarda geri çekilme de görüldü. 28 Ağustos haftasında yabancıların Türk bankalarıyla TL türev pozisyonlarının 2,1 milyar dolar azalarak 63,2 milyar dolara gerilediği bildirildi. Böylece 21 Ağustos'ta görülen 65,3 milyar dolarlık rekor seviyeden bir miktar geri dönüş yaşandı.
Carry trade tartışmasının önümüzdeki dönemde de faiz, döviz kuru ve yabancı sermaye hareketleriyle birlikte Türkiye ekonomisinin önemli başlıklarından biri olması bekleniyor. Demokrat Parti Balıkesir İl Başkanı Işın Şen Gümüşyay’ın açıklaması da bu finansal hareketlerin yalnızca yatırımcı getirisi açısından değil, Türkiye ekonomisine yansıyan maliyetleri açısından da değerlendirilmesi gerektiği görüşünü gündeme taşıdı.
