Balıkesir’de bir yerini inciten, burkan ya da düşüp kolunu, bacağını ağrıtan birçok vatandaşın aklına ilk gelen adres çoğu zaman hastaneler olmuyor. Özellikle belli bir yaşın üzerindeki Balıkesirliler arasında, “önce bir kırıkçı çıkıkçı teyzeye gösterelim” anlayışı hâlâ canlılığını koruyor. Modern tıp olanaklarının gelişmesine rağmen, kuşaktan kuşağa aktarılan bu gelenek şehirde varlığını sürdürmeye devam ediyor.
“Annem de Ona Giderdi” Diyenler Az Değil
Balıkesir’in merkez mahallelerinden kırsal yerleşimlerine kadar birçok noktada, ismi kulaktan kulağa yayılan kırıkçı çıkıkçı teyzeler olduğu biliniyor. Vatandaşlar bu kişileri genellikle “eli hafif”, “dua okur”, “elinin ayarı var” gibi ifadelerle tanımlıyor. Özellikle burkulma, incinme ve çıkık şüphesi olan durumlarda, bazı Balıkesirliler hastaneye gitmeden önce bu teyzelerin kapısını çalıyor.
Görüşlerine başvurduğumuz vatandaşlardan biri, “Çocukken ayağımı burktuğumda annem beni hemen doktora götürmezdi. Önce mahalledeki kırıkçı teyzeye giderdik. O da eliyle yoklar, dua okur, sarar gönderirdi” sözleriyle bu geleneğin ne kadar eskiye dayandığını anlatıyor.
Güven Meselesi mi, Alışkanlık mı?
Uzmanlara göre bu tercihin arkasında birçok neden yatıyor. Bunların başında alışkanlık, hızlı çözüm beklentisi ve güven duygusu geliyor. Özellikle geçmişte sağlık hizmetlerine erişimin kısıtlı olduğu dönemlerde kırıkçı çıkıkçılar, kırsal kesimlerde önemli bir boşluğu doldurmuştu. Bu kültür, yıllar içinde Balıkesir’in sosyal hafızasında yer etti.
Bazı vatandaşlar ise hastanelerdeki yoğunluk, randevu süreci ve bekleme süreleri nedeniyle ilk olarak alternatif yolları denemeyi tercih ettiklerini dile getiriyor. “Bir MR, bir röntgen derken günler geçiyor. Ama kırıkçı teyze hemen bakıyor” diyenlerin sayısı da az değil.
Bilimsel Uyarılar Dikkat Çekiyor
Öte yandan sağlık uzmanları, kırık ve çıkık gibi durumların mutlaka tıbbi görüntüleme yöntemleriyle değerlendirilmesi gerektiğini vurguluyor. Yanlış müdahalelerin kalıcı hasarlara yol açabileceği uyarısı sık sık yapılıyor. Özellikle gerçek kırık vakalarında bilinçsiz uygulamaların, sinir ve damar hasarına neden olabileceği belirtiliyor.
Buna rağmen Balıkesir’de birçok vatandaş, kırıkçı çıkıkçı teyzelerin “tecrübeye dayalı” bir bilgiye sahip olduğunu savunuyor. “40 yıldır bu işi yapıyor, kaç kişinin kolunu bacağını yerine getirdi” şeklindeki ifadeler, halk arasındaki güçlü inancı gözler önüne seriyor.
Yeni Nesil Mesafeli Ama Meraklı
Gençler arasında bu geleneğe daha temkinli yaklaşıldığı görülüyor. Özellikle üniversite öğrencileri ve şehir merkezinde yaşayan genç nüfus, genellikle doğrudan sağlık kuruluşlarını tercih ediyor. Ancak aile büyüklerinin yönlendirmesiyle kırıkçı çıkıkçı teyzelere giden gençler de yok değil.
Sosyologlara göre bu durum, gelenek ile modern yaşam arasındaki geçiş sürecinin doğal bir sonucu. Balıkesir gibi hem şehir hem de kırsal kimliği güçlü olan kentlerde, bu tür uygulamaların tamamen ortadan kalkması kısa vadede mümkün görünmüyor.
Balıkesir Kültürünün Sessiz Bir Parçası
Kırıkçı çıkıkçı teyzeler, Balıkesir’in yazılı olmayan kültürel mirasının bir parçası olarak değerlendiriliyor. Resmî kayıtlarda yer almasalar da, mahalle hayatının ve geleneksel dayanışmanın sembollerinden biri olarak hafızalarda yaşamaya devam ediyorlar.
Her ne kadar modern tıp vazgeçilmez olsa da, Balıkesir’de “önce bir teyze baksın” anlayışı, özellikle belli yaş gruplarında varlığını sürdürüyor. Bu durum, kentin geçmişten bugüne taşıdığı kültürel reflekslerin hâlâ ne kadar güçlü olduğunu gösteriyor.
Gelenek ile Bilimin Kesiştiği Nokta
Uzmanlar, bu tür geleneksel uygulamaların tamamen yok sayılmaması ancak sağlık açısından risk oluşturabilecek durumlarda mutlaka profesyonel destek alınması gerektiği görüşünde birleşiyor. Balıkesir’de kırıkçı çıkıkçı teyzeler, bir yönüyle geçmişin şifacıları, diğer yönüyle ise modern sağlık sisteminin gölgesinde kalan bir kültür mirası olarak dikkat çekiyor.
Balıkesirli vatandaşlar için bu soru hâlâ geçerliliğini koruyor:
Bir yeriniz incindiğinde ilk adresiniz hastane mi, yoksa yılların tecrübesine sahip o meşhur teyze mi?
