YENİ TARIM DÜZENİ

Tarım ve Orman Bakanlığı  5488 sayılı Tarım Kanunu’nun 7. Maddesi ve Orman Kanunun da  yapacağı değişikliklerle bakanlıkça belirlenen ürün ve ürün gruplarının üretimi için çiftçilerin bakanlıktan izin alması zorunluluğunu getiriyor. Kanunun yürürlüğe girmesiyle birlikte arazi sahibi arazisine ekmek istediği ürün bakanlığın belirleyeceği ürünler listesinde ise bakanlıktan izin almadan o ürünü arazisine ekemeyecek.

Söz konusu değişikliği bakanlık ‘Tarımsal üretimin planlanması, gıda güvencesi ve güvenliğinin temin edilmesi, verimliliğin artırılması, çevrenin korunması ve sürdürülebilirliğin tesis edilmesi için Bakanlıkça belirlenen ürün veya ürün gruplarının üretimine başlanmadan önce Bakanlıktan izin alınır. Bakanlık, arz ve talep miktarı ile yeterlilik derecesini dikkate alarak hangi ürün veya ürün gruplarının üretileceği ile tarım havzası veya işletme bazında asgari ve azami üretim miktarlarını belirler’ açıklaması ile savunurken şu an için izne bağlı olacak ürün ve ürün grupları hakkında herhangi bir açıklamada bulunmamıştır.

Bakanlık tarafından belirlenen ürün gruplarından izin almadan ekim yapan çiftçiler ilk kez tespit edildiklerinde söz konusu yasaya riayet etmeleri için önce yazılı olarak uyarılıp 1 takvim yılı içinde yasaya uymaları için süre verilecektir. Bu yasal süre içinde  kanuna uymayan üretici hem idari para cezası hem de 5 yıl süre ile tarımsal desteklerden men cezası ile karşı karşıya kalacaktır. Yazılı uyarı sonrasında ki üretim yılında da yasayı ihlal eden üretici her üretim yılı için TÜİK  tarafından yayınlanan üretimin yapıldığı il genelinin ortalama verim değeri ile rayiç fiyat dikkate alınarak hesaplanan brüt hasıla değeri üzerinden yüzde birinden beşine kadar idari para cezası ile karşı karşıya kalacaktır.

Bunun yanında kanunda ki değişiklik te dikkat çeken en önemli noktaların başında ise Tarım Kanunu’nun geçici 2. maddesinde yer alan “bitkisel üretimle ilgili destekleme ödemelerinde çiftçi kayıt sistemi” esas alınır ibaresi kaldırılarak yerine “destekleme ödemelerinde Bakanlıkça belirlenen kayıt sistemleri geçerlidir’ maddesi göze çarpmaktadır. Ülkemizde hali hazırda Ziraat Odaları tarafından verilen ÇKS belgesinin bakanlık tarafından ayrı bir kayıt sistemi üzerinden takip edilip düzenleneceği bunun sonucunda da Ziraat Odalarının yetkilerinin ellerinden alınabileceği görüşü ağır basmaktadır.

Bahse konu kanunda ki değişikler bakanlığın belirleyeceği izne bağlı ürün gruplarını eken her üreticinin kendi arazisinde devlet adına sözleşmeli ekim yapacağı anlamı taşıdığından arazi sahibi ve bakanlığı alıcı-satıcı olarak görmektedir. Alıcı-satıcı arasındaki ticari ilişkileri de düzenleyen kanunda sözleşmeli üretim şartları da yeniden belirlenmektedir.

Buna göre tarımsal üretim sözleşmelerinde, mücbir sebepler haricinde sözleşme kapsamında üretilen ürünün alımından veya satımından vazgeçen üretici ya da alıcılar için ceza koşulu belirlenir. Ceza koşulu, alımından ya da satımından kaçınılan ürün miktarının sözleşmedeki bedelinin yüzde yirmisinden az ve yüzde ellisinden fazla olamaz. Et ve Süt Kurumu’nun taraf olduğu sözleşmelerde üretici için ceza koşulu bu bentte yer alan alt sınırdan daha az olarak belirlenebilir veya ceza koşuluna yer verilmeyebilir. Tarımsal üretim sözleşmesinden doğan davalarda basit yargılama usulü uygulanır ve bu davalar ivedi olarak görülür. Bu sözleşmeden doğan davalar ile icra takiplerinde üretici, yapılacak tüm yargılama ve icra takip giderlerinden geçici olarak muaf tutulur. Dava ve icra takibi sırasında yapılması gereken tüm giderler Devlet tarafından avans olarak ödenir. Ertelenen tüm giderler ile Devletçe ödenen avanslar dava ve takip sonunda haksız çıkan taraftan tahsil olunur.” maddelerin gibi birçok alıcı ve satıcı arasındaki mağduriyetleri giderecek maddelerde söz konusu kanun ile yürürlüğe girecektir.

Bunlara ilave olarak ülke sınırları içinde tıbbi amaçlı kenevir bitkisi üretiminin yaygınlaştırılması da düşünülmekte olup söz konusu ürünün kota miktarlarının da Cumhurbaşkanlığı yetki ve kararına bırakılacağı belirtilmektedir.

Kanunun göze çarpan en önemli maddesi ise 5403 Sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanım Kanunun da yapılması planlanan 2 yıl üst üste ekilmeyen tarım arazilerinin  bakanlık tarafından başkalarına kiraya verilmesini düzenleyen maddedir.

Söz konusu kanun maddesi “Bakanlık; Hazinenin özel mülkiyetinde veya Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan tarım arazileri hariç olmak üzere, mülkiyeti kamu kurum ve kuruluşlarına, gerçek ve tüzel kişilere ait olup, hisselilik, mülkiyet ihtilafı, parçalılık, tarımsal faaliyete son verilmesi, göç veya başka bir sebeple üst üste iki yıl süreyle işlenmeyen tarım arazilerini tespit ederek, ekonomiye kazandırılması ve kamu yararına kullanılması için bu arazileri kira geliri arazi maliklerine ait olmak üzere ve arazinin vasfının değiştirilmemesi şartıyla sezonluk olarak rayiç bedelden aşağı olmamak üzere kiraya verir.’ Kiraya verilecek arazinin bulunduğu yerleşim yerinde ikamet edenlere ya da 5488 sayılı Tarım Kanununun 3 üncü maddesinde belirtilen sivil toplum kuruluşlarına (Tarımsal alanda faaliyet gösteren kooperatif, birlik, dernek ve vakıflar ile gönüllü kuruluşları)ve meslek odalarına yapılır. Bakanlık kiralama işlemlerini genel hükümlere göre taşınmaz ticareti yetki belgesine sahip işletme ve sözleşmeli işletmelere de yaptırabilir. Bu maddeye göre kiralanan araziler Çiftçi Kayıt Sistemine kaydedilir ve kiracılar bu arazilerle ilgili tarımsal desteklerden yararlandırılır.’ maddeleri ile kanuni zemini hazırlamıştır.

Söz konusu kanun değişikliklerinin üreticiler tarafından nasıl karşılanacağı ya da üretilen ürünün pazar şartlarının bölgelere göre değişim gösterip göstermeyeceği bunun yanında 2 yıl üst üste ekilmeyen arazilerin 3. şahıslara kiraya verilerek tarıma kazandırılması olayının ne şekilde kimler tarafından yapılacağı merak konusu olmakla birlikte kanunun bir an evvel hayata geçmesi konusunda beklentiler oldukça yüksektir.